Η Υεμένη παραμένει μια από τις πιο βαριά μολυσμένες χώρες στον κόσμο από νάρκες ξηράς και εκρηκτικά κατάλοιπα πολέμου (Φωτο: Alaa NomanFor / EU Civil Protection and Humanitarian Aid / Flickr).
Η Υεμένη επιστρέφει στο επίκεντρο της κρίσης στη Μέση Ανατολή, καθώς η νέα κλιμάκωση των συγκρούσεων ενισχύει τους φόβους για επιστροφή σε γενικευμένο πόλεμο και απειλεί την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας. Με τη διεθνή κοινότητα να αναζητεί διπλωματική διέξοδο στις συζητήσεις του ΟΗΕ, οι εξελίξεις γύρω από το στρατηγικό στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ αποκτούν διεθνή σημασία, την ώρα που εκατομμύρια Υεμενίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με μια ολοένα βαθύτερη ανθρωπιστική κρίση.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται για ακόμη μία φορά σε τεντωμένο σχοινί. Από τις συγκρούσεις στην Υεμένη έως τις ευρύτερες περιφερειακές αντιπαραθέσεις και από την Ερυθρά Θάλασσα έως τα διπλωματικά παρασκήνια της Νέας Υόρκης, τα διαφορετικά μέτωπα μιας βαθιάς κρίσης συνδέονται πλέον περισσότερο από ποτέ.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ξανά η Υεμένη. Μια χώρα που, ύστερα από περισσότερο από μία δεκαετία πολέμου, όχι μόνο δεν έχει βρει τον δρόμο προς την ειρήνη, αλλά κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο μιας ευρύτερης αναμέτρησης με επιπτώσεις πολύ πέρα από τα σύνορά της.
Η νέα κλιμάκωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων και η ενίσχυση των Ανσάρ Αλλάχ σε στρατηγικές περιοχές της δυτικής Υεμένης έχουν σημάνει συναγερμό στα Ηνωμένα Έθνη. Η ανησυχία επικεντρώνεται ιδιαίτερα στις εξελίξεις κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα και στο Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, το στενό πέρασμα που συνδέει τον Κόλπο του Άντεν με μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες εμπορικές αρτηρίες του κόσμου.
Ο φόβος επιστροφής στον γενικευμένο πόλεμο
Οι προειδοποιήσεις από τον ΟΗΕ είναι σαφείς. Ο ειδικός απεσταλμένος των Ηνωμένων Εθνών για την Υεμένη, Χανς Γκρούντμπεργκ, έχει επισημάνει τον κίνδυνο επιστροφής σε έναν πόλεμο μεγάλης κλίμακας, καθώς οι συγκρούσεις εξαπλώνονται σε διαφορετικά μέτωπα.
Η εύθραυστη αποκλιμάκωση που είχε ακολουθήσει την εκεχειρία του 2022 βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση. Οι μάχες σε περιοχές στρατηγικής σημασίας και η μεταβολή των ισορροπιών επί του πεδίου δημιουργούν ένα νέο σκηνικό αβεβαιότητας.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι αυτή τη φορά η σύγκρουση δεν αφορά αποκλειστικά τον έλεγχο της Υεμένης. Η γεωγραφική θέση της χώρας τη μετατρέπει σε κρίσιμο παράγοντα για την ασφάλεια ολόκληρης της περιοχής.
Η μάχη για την Ερυθρά Θάλασσα
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ. Το στενό, ανάμεσα στην Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής, αποτελεί τη νότια πύλη της Ερυθράς Θάλασσας και, μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, έναν από τους σημαντικότερους συνδέσμους μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Από την περιοχή διέρχονται εμπορικά πλοία και ενεργειακά φορτία, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε παρατεταμένη αποσταθεροποίηση δεν αποτελεί μόνο ζήτημα περιφερειακής ασφάλειας. Μπορεί να μεταφραστεί σε μεγαλύτερους χρόνους μεταφοράς, αυξημένο κόστος για τη ναυτιλία και νέες πιέσεις στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η ενίσχυση των Χούθι στη δυτική Υεμένη και κοντά στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας αποκτά επομένως πολύ μεγαλύτερη στρατηγική σημασία από μια απλή μεταβολή της γραμμής του μετώπου στο εσωτερικό της χώρας.
Οι Ανσάρ Αλλάχ και η περιφερειακή σκακιέρα
Οι Ανσάρ Αλλάχ* έχουν εξελιχθεί σε παράγοντα που υπερβαίνει τα όρια της Υεμένης. Διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ιράν, ενώ η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της χώρας έχει στηριχθεί από τη Σαουδική Αραβία και άλλες περιφερειακές δυνάμεις.
Η Υεμένη βρίσκεται έτσι στη διασταύρωση διαφορετικών ανταγωνισμών: της αντιπαράθεσης γύρω από το Ιράν, των συμφερόντων των κρατών του Κόλπου και της προσπάθειας των μεγάλων δυνάμεων να διατηρήσουν ανοικτές τις στρατηγικές θαλάσσιες οδούς.
Όσο περισσότερο αυτά τα μέτωπα αλληλοσυνδέονται, τόσο δυσκολότερο γίνεται να αντιμετωπιστεί η σύγκρουση ως ένας απομονωμένος εμφύλιος πόλεμος.
Συναγερμός στον ΟΗΕ
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Μέση Ανατολή βρέθηκε στο επίκεντρο των διπλωματικών επαφών στη Νέα Υόρκη, στο πλαίσιο της 81ης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών.
Οι συζητήσεις ανέδειξαν το βασικό δίλημμα που αντιμετωπίζει σήμερα η διεθνής κοινότητα: πώς μπορεί να ανακοπεί η στρατιωτική κλιμάκωση προτού η Υεμένη επιστρέψει σε έναν γενικευμένο πόλεμο.
Ο ΟΗΕ επιμένει στην ανάγκη πολιτικής λύσης και επανέναρξης μιας ουσιαστικής διαδικασίας διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η πραγματικότητα επί του πεδίου κάνει το εγχείρημα ιδιαίτερα δύσκολο.
Μια ανθρωπιστική τραγωδία χωρίς τέλος
Την ώρα που η διεθνής διπλωματία επικεντρώνεται στους στρατηγικούς συσχετισμούς, εκατομμύρια Υεμενίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα.
Περισσότεροι από 22 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια. Εκατομμύρια έχουν ήδη εκτοπιστεί από τα σπίτια τους, ενώ η νέα κλιμάκωση δημιουργεί νέα κύματα εσωτερικά εκτοπισμένων.
Το σύστημα υγείας βρίσκεται στα όριά του. Νοσοκομεία και κέντρα υγείας λειτουργούν με σοβαρές ελλείψεις, την ώρα που μεταδοτικές ασθένειες, υποσιτισμός και περιορισμένη πρόσβαση σε καθαρό νερό εξακολουθούν να απειλούν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.
Το πρόβλημα επιδεινώνεται από την ανεπαρκή χρηματοδότηση των ανθρωπιστικών επιχειρήσεων. Οι ανάγκες αυξάνονται, αλλά οι διαθέσιμοι πόροι των διεθνών οργανισμών παραμένουν περιορισμένοι.
Το διπλωματικό παρασκήνιο
Παρά την ένταση, οι δίαυλοι επικοινωνίας δεν έχουν κλείσει πλήρως.
Το Ομάν εξακολουθεί να διαδραματίζει διαμεσολαβητικό ρόλο, επιχειρώντας να διατηρήσει επαφές μεταξύ πλευρών που δύσκολα μπορούν να συνομιλήσουν απευθείας. Παράλληλα, ο ΟΗΕ προσπαθεί να αποτρέψει κινήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση.
Το ερώτημα είναι εάν η διπλωματία μπορεί να κινηθεί ταχύτερα από τις εξελίξεις στο πεδίο. Όσο μεταβάλλονται οι στρατιωτικοί συσχετισμοί τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οι εμπλεκόμενες πλευρές να θεωρήσουν ότι μπορούν να εξασφαλίσουν περισσότερα μέσω των όπλων παρά μέσω μιας συμφωνίας.
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Η Υεμένη αποτελεί σήμερα μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της νέας Μέσης Ανατολής: μια εσωτερική σύγκρουση που έχει αποκτήσει περιφερειακές και διεθνείς διαστάσεις και μια ανθρωπιστική κρίση που εξελίσσεται παράλληλα με έναν γεωπολιτικό ανταγωνισμό τεράστιας σημασίας.
Οι επόμενες εξελίξεις θα κρίνουν εάν η ένταση θα μπορέσει να περιοριστεί ή εάν η περιοχή θα βρεθεί μπροστά σε έναν ακόμη κύκλο πολέμου.
Για τη διεθνή κοινότητα, το διακύβευμα αφορά τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής και την ασφάλεια μιας από τις σημαντικότερες εμπορικές οδούς του κόσμου. Για τους κατοίκους της Υεμένης, όμως, το διακύβευμα είναι πολύ πιο άμεσο: εάν η χώρα τους θα αποκτήσει επιτέλους μια πραγματική προοπτική ειρήνης ή θα βυθιστεί ξανά σε έναν πόλεμο χωρίς ορατό τέλος.
*Η οργάνωση Ανσάρ Αλλάχ (που στα αραβικά σημαίνει «Υποστηρικτές του Θεού») είναι ευρύτερα γνωστή ως Χούθι επειδή πήρε το όνομά της από τον ιδρυτή και πρώτο ηγέτη της, τον Χουσεΐν Μπαντρεντίν αλ-Χούθι (1956-2004). Το επώνυμο της οικογένειας προέρχεται από τη μεγάλη φυλή των Χούθι.
