φωτογραφία: Σωτήρης Δημητρόπουλος/ eurokinissi
Από την υποτιθέμενη απουσία στεγαστικής κρίσης στα μνημονιακά χρόνια μέχρι την επιστροφή ενοικίου «σε όλους», οι δηλώσεις του πρωθυπουργού συγκρούονται με επίσημα στοιχεία και με τις προϋποθέσεις των ίδιων των κυβερνητικών μέτρων.
Στη συζήτησή του με τον συγγραφέα Ντάνιελ Μέντελσον, στις 6 Οκτωβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε τη στεγαστική κρίση ως παρενέργεια της οικονομικής ανάπτυξης και την κυβερνητική πολιτική ως σχεδόν μοναδική στην Ευρώπη. Επικαλέστηκε την Ισπανία ως παράδειγμα αποτυχίας και το Συμβούλιο της Επικρατείας ως εμπόδιο στα κατασκευαστικά κίνητρα. Η διασταύρωση αναδεικνύει εννέα προβληματικά σημεία: ανακριβείς ισχυρισμούς, παραλείψεις και πολιτικές αξιολογήσεις που παρουσιάζονται ως δεδομένα.
1. Η στεγαστική κρίση δεν εξαφανίζεται όταν πέφτουν οι τιμές
Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν είχε στεγαστική κρίση κατά την οικονομική κρίση. Η Eurostat καταγράφει το αντίθετο ως προς την οικονομική πρόσβαση στην κατοικία: το 2015, το 40,9% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά που δαπανούσαν περισσότερο από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση. Ήταν το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, έναντι μέσου όρου 11,3%. Η κατάρρευση των εισοδημάτων έκανε τη στέγη δυσβάσταχτη, παρά την πτώση των τιμών των ακινήτων.
2. Η ανάπτυξη δεν αποδεικνύει την αιτία της κρίσης
Η Ελλάδα πράγματι αναπτύχθηκε ταχύτερα από την ευρωζώνη τα τελευταία χρόνια. Το 2024, για παράδειγμα, ο ρυθμός ανάπτυξης ήταν 2,3%, έναντι 0,9%. Από αυτό, όμως, δεν προκύπτει ότι η στεγαστική κρίση είναι απλώς το κόστος μιας θετικής εξέλιξης. Για να τεκμηριωθεί μια τέτοια εξήγηση χρειάζονται στοιχεία για τα εισοδήματα, την προσφορά κατοικιών, τις επενδύσεις και τις χρήσεις των ακινήτων. Η αύξηση του ΑΕΠ δεν συνεπάγεται αυτομάτως βελτίωση της δυνατότητας των πολιτών να στεγαστούν.
3. Η επιστροφή ενοικίου δεν αφορά όλους
Η διαβεβαίωση ότι η κυβέρνηση επιστρέφει ένα ενοίκιο σε κάθε άνθρωπο που νοικιάζει διαψεύδεται από τους όρους του μέτρου. Για το 2026 ισχύουν εισοδηματικά όρια: 25.000 ευρώ για άγαμους, 35.000 για έγγαμους, με προσαυξήσεις για παιδιά, και 39.000 για μονογονεϊκές οικογένειες, επίσης με προσαυξήσεις. Για την κύρια κατοικία ισχύει και περιουσιακό κριτήριο. Πρόκειται για ενίσχυση συγκεκριμένων δικαιούχων, όχι για καθολική επιστροφή.
4. Δεν επιστρέφεται πάντοτε ολόκληρο μηνιαίο ενοίκιο
Η ενίσχυση υπολογίζεται στο ένα δωδέκατο της δηλωμένης ετήσιας δαπάνης, με ανώτατο ποσό 800 ευρώ και προσαύξηση 50 ευρώ ανά εξαρτώμενο παιδί για την κύρια κατοικία. Ένας άτεκνος δικαιούχος που πληρώνει 1.000 ευρώ τον μήνα δεν θα πάρει πίσω ένα πλήρες ενοίκιο, αλλά έως 800 ευρώ. Το πλαφόν περιορίζει την ενίσχυση ακριβώς εκεί όπου τα μισθώματα είναι υψηλότερα.
5. Το ενοίκιο δεν μειώνεται κατά 8%
Η επιστροφή ενός από τα δώδεκα ενοίκια αντιστοιχεί σε ανακούφιση 8,33% της ετήσιας δαπάνης, εφόσον ο δικαιούχος λαμβάνει ολόκληρο το ποσό. Το μηνιαίο μίσθωμα, όμως, παραμένει ίδιο. Επιπλέον, για ετήσια δαπάνη 12.000 ευρώ, η επιστροφή των 800 ευρώ καλύπτει μόλις το 6,67%. Η παρουσίαση του μέτρου ως γενικής μείωσης ενοικίων αποκρύπτει αυτές τις διαφορές.
6. Η άμεση ενίσχυση ενοικίου δεν είναι ελληνική πρωτοτυπία
Ο ισχυρισμός ότι η Ελλάδα είναι ίσως η μόνη χώρα που παρέχει άμεση ενίσχυση ενοικίου δεν τεκμηριώνεται. Η Γαλλία, για παράδειγμα, διαθέτει τα στεγαστικά επιδόματα APL, ALF και ALS. Και εκεί υπάρχουν προϋποθέσεις ένταξης, όπως υπάρχουν και στην Ελλάδα. Η υποτιθέμενη μοναδικότητα του ελληνικού μέτρου στηρίζεται στην εξίσου ανακριβή παρουσίασή του ως καθολικού.
7. Η σύγκριση με την Ισπανία παρακάμπτει τους δείκτες
Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε την ισπανική στεγαστική κρίση πολύ χειρότερη από την ελληνική, χωρίς να προσδιορίσει με ποιο κριτήριο. Το 2024 η Ελλάδα είχε τη μεγαλύτερη στεγαστική υπερεπιβάρυνση στην ΕΕ, με 28,9%. Τα νοικοκυριά διέθεταν κατά μέσο όρο περίπου 36% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση, ενώ το 43% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά με καθυστερήσεις σε στεγαστικά δάνεια, ενοίκια ή λογαριασμούς κοινής ωφέλειας. Και στους δύο αυτούς δείκτες η Ελλάδα βρισκόταν στην πρώτη θέση. Η σοβαρή κρίση στην Ισπανία δεν αποδεικνύει ελληνική υπεροχή.
8. Η προσφυγή στις κάλπες βαφτίζεται κατάρρευση
Ο Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου, μετά την κοινοβουλευτική απόρριψη στεγαστικών μέτρων. Αυτό συνιστά σοβαρή πολιτική και νομοθετική ήττα, αλλά δεν ισοδυναμεί με ήδη συντελεσμένη εκλογική ανατροπή. Στις 6 Οκτωβρίου η κυβέρνησή του ενέκρινε εκ νέου στεγαστικά διατάγματα. Η περιγραφή ότι «κατέρρευσε» επειδή «απέτυχε πλήρως» συμπυκνώνει μια πολιτική κρίση σε μια βεβαιότητα που τα γεγονότα δεν δικαιολογούν.
9. Το ΣτΕ δεν απαγόρευσε κάθε πολεοδομικό κίνητρο
Οι αποφάσεις 146–149/2025 έκριναν αντισυνταγματική την οριζόντια εφαρμογή συγκεκριμένων μπόνους δόμησης και ύψους του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού. Δεν απαγόρευσαν κάθε δυνατότητα κινήτρων. Το ίδιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος αναγνωρίζει ότι ορισμένα μπορούν να ενσωματώνονται στον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό. Επιπλέον, οι αποφάσεις δεν αφορούσαν ειδικά την πρόταση κατασκευής κατοικιών αποκλειστικά προς ενοικίαση. Η συνταγματική μέριμνα για τη στέγη υπάρχει, αλλά δεν αποδεικνύει ότι περισσότεροι όροφοι θα εξασφαλίσουν προσιτά μισθώματα ούτε μετατρέπει τη δικαστική κρίση σε αντικείμενο πολιτικής διαπραγμάτευσης.
